Borelioza-historia, epidemiologia, zjadliwość, patofizjologia, diagnostyka, wrażliwość na antybiotyki i profilaktyka. Dury powrotne.

BORELIOZA ORAZ DURY POWROTNE

Do rodzaju Borrelia (rodzina Spirochaetaceae) należą bakterie spiralne o 4-10 nieregularnych skrętach wywołujące różne zakażenia. Krętki (łac. Spirochaetes) powodują najczęściej :

 chorobę z Lyme (borelioza) - choroba zakaźna wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi, Borrelia garinii, Borrelia afzelii, Borrelia Japonia,

 epidemiologiczny dur powrotny – spowodowany przez krętki duru powrotnego Borrelia recurrentis

 endemiczne dury powrotne – przenoszone przez różne gatunki kleszczy

 liczne choroby zwierząt.

1. Historia boreliozy

Choroba z Lyme, czyli krętkowica kleszczowa została „odkryta” 1975 roku w Old Lyme w stanie Connecticut (USA) podczas epidemii zapalenia stawów u dzieci. Przyczyną choroby było zakażenie bakterią Borrelia burgdorferi. Na początku lat 80, entomolog Willy Burgdorfer szukając na północno-wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych riketsji w kleszczach, wyizolował krętki z ich przewodu pokarmowego. Wreszcie w 1982 roku ten dotąd nieznany naukowiec ogłosił, że właśnie krętki są źródłem licznych zakażeń zaobserwowanych w Old Lyme. Później w uznaniu zasług Wllly’ego Burgdorfera nazwano je Borrelia burgdorferi.

2. Epidemiologia

Borelioza jest powodowana przez ukąszenia zakażonych kleszczy (tzw. choroba odkleszczowa). Choroba występuje we wszystkich obszarach Europy. Najczęściej spotyka się ją jednak w Europie Środkowej, południowej Skandynawii, w Rosji oraz w północno-wschodnich stanach USA. W Polsce rejonami endemicznymi są Mazury, Suwalszczyzna, województwo podlaskie i zachodniopomorskie. Dla przykładu we Francji takimi ogniskami endemicznymi są Alzacja (gdzie roczna częstość występowania choroby jest cztery razy większa niż średnia w całej Francji) i Bretania. Na ukąszenia kleszczy najbardziej są narażeni ogrodnicy, leśnicy, a także osoby przebywające w lasach, zaroślach lub w zasięgu wysokich traw. Kleszcze szczególne są aktywne od kwietnia do października i czekają na swoją „zdobycz” na końcach traw i liści. Ich ofiarami są ssaki, w tym jelenie, psy, koty, gryzonie oraz ludzie. Pasożyty czasami schodzą na ziemię, aby się nawodnić.

3. Zjadliwość

Pierwszym objawem klinicznym boreliozy jest pojawienie się w miejscu ukąszenia przez kleszcza zaczerwienionej zmiany na skórze, która utrzymuje się od 15-21 dni. Jej lokalizacja jest zmienna: pojawia się na ramionach, pod pachami, na udach lub na tułowiu. Zaczerwienienie następnie przekształca w pierścień, który w części środkowej jest niekiedy blady – to tzw. rumień wędrujący. Zmianie skórnej towarzyszą symptomy typowe dla grypy, czyli dreszcze, gorączka, ból głowy oraz ból gardła. W przypadku braku leczenia choroba postępuje, pojawia się obrzęk stawu, oraz ograniczenie ruchomości zajętego stawu lub stawów. W większości przypadków borelioza przebiega jako nawracające zapalenie stawów. Często występują objawy neurologiczne, takie jak drętwienie, ból, bezsenność, a nawet porażenie mięśni twarzy lub kończyn. W cięższych przypadkach dochodzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mięśnia sercowego, uszkodzenia wątroby oraz narządu wzroku. Choroba rzadko jest śmiertelna. Objawy mają związek z określonym gatunkiem krętka :

 B. burgdorferi – powoduje objawy artretyczne (obrzęki stawów),

 B. garinii – jest przyczyną objawów neurologicznych,

 B. afzelii – powoduje przewlekłe symptomy skórne (zanikowe zapalenie skóry kończyn).

4. Patofizjologia

Po bezbolesnym przebiciu skóry zakażone krętkami kleszcze wprowadzają drobnoustroje przez ślinę do krwiobiegu powodując krętkowicę, którą należy szybko zdiagnozować i skutecznie leczyć odpowiednimi antybiotykami.

5. Diagnostyka laboratoryjna

- odczyny serologiczne :

a) test immunofluorescencji pośredniej (IFA)

b) metoda ELISA - polega na identyfikacji specyficznych przeciwciał klasy IgG lub/i IgM w surowicy pacjenta. Początkowo, w wyniku odpowiedzi immunologicznej naszego organizmu na zakażenie bakterią, pojawiają się przeciwciała IgM, które utrzymują się zwykle przez kilka tygodni po infekcji. Przeciwciała IgG są wykrywane ok. 4-6 tyg. od zakażenia, szczyt występuje 4.-6. miesiąca, a ich wysoki poziom utrzymuje się przez wiele lat. Reakcje tych metod mają niską specyficzność, szczególnie w początkowej fazie infekcji,

- technika Western-blot – polega na reakcji swoistych przeciwciał skierowanych przeciwko powierzchniowym antygenom –(flageliny, OspC) o różnej wielkości cząsteczkowej : od 18 do 93 kD. Technika ta jest czulsza i bardziej specyficzna niż test IFA i ELISA,

- PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) - oparta na specyficznym i wybiórczym powieleniu fragmentu DNA bakterii. Najczulsza z wymienionych metod.

7. Wrażliwość na antybiotyki

Osobą dorosłym podaje się tetracykliny, jak doxycyklinę (200 mg – 600 mg na dobę) U dzieci podaje się amoksycylinę (50 mg na dobę). Ciężkie postacie boreliozy leczymy cefalosporyną III generacji w ilości 2 g na dobę podczas 21 dni. Należy pamiętać, że czas leczenia i dawki stosowanych antybiotyków uzależnione są od postaci i długości trwania zakażenia.

8. Profilaktyka

Zapobieganie chorobie z Lyme polega przede wszystkim na unikaniu ukąszenia kleszczy, najlepiej omijać lasy oraz tereny gdzie rośną wysokie trawy, jeśli już wybieramy się do lasu zrezygnujmy z jasnych ubrań, wybierajmy odzież z długimi rękawami, długimi spodniami i zaopatrzymy się w zakryte buty, stosujmy też środki odstraszające kleszcze. Po powrocie z lasu należy przejrzeć dokładnie całe ciało. Jeśli zauważymy kleszcza, należy go jak najszybciej usunąć pęsetą, chwytając go jak najbliżej skóry. Nie wolno zgniatać kleszcza, ani smarować go benzyną i tłuszczem, bo wtedy można rozprzestrzenić drobnoustroje. Miejsce po wkłuciu należy zdezynfekować.

Nie zapomnijmy także chronić nasze zwierzęta przed atakiem kleszczy!!

9. Dury powrotne

Dur powrotny jest infekcją bakteryjną wywołaną przez różne gatunki krętów z rodzaju Borrelia i charakteryzuje się powracającymi epizodami gorączek.

a) epidemiologiczny dur powrotny – to kosmopolityczna choroba wywołana przez Borrelia recurrentis (krętki duru powrotnego). Przenoszona jest na ludzi przez wszy i dotyczy cieplejszych stref klimatycznych, miejsc z niskim poziomem higieny oraz dużych skupisk ludności. Miejsca endemiczne to Afryka Wschodnia (Etiopia, Somalia, Sudan) oraz Północne Chiny,

b) endemiczne dury powrotne – choroba pojawia się w miejscach ograniczonych do siedlisk kleszczy:

 B.duttonii – wywołuje kleszczowy dur powrotny afrykański,

 B. caucasica – jest przyczyną kleszczowego duru powrotnego Azji Środkowej,

 B. venezulensis – kleszczowy dur powrotny środkowo i płd amerykański.

Okres wylęgania się choroby trwa od 5 do 7 dni, nagle wzrasta temperatura ciała do 40-41 °C, zaczynają się dreszcze, pojawia się ogólne osłabienie, światłowstręt. Choroba charakteryzuje się bólami głowy, bólami mięśniowo-stawowymi, powiększeniem wątroby i śledziony oraz dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. W ciężkich przypadkach występują objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Po 3-5 dniach gorączka gwałtownie spada, chory jest wyczerpany. Po okresie bezgorączkowym (ok.7-9 dni) temperatura podnosi się znowu i u chorego pojawiają się objawy podobne jak w pierwszym okresie choroby. Chorym podaje się przede wszystkim penicylinę, streptomycynę oraz tetracykliny.